USG Doppler naczyń szyjnych – diagnostyka miażdżycy i stenoz

Miażdżyca tętnic szyjnych może prowadzić do udaru niedokrwiennego mózgu. Wykrycie zmian jeszcze przed wystąpieniem objawów pozwala ocenić ich zaawansowanie i, jeśli istnieją wskazania, wdrożyć leczenie zmniejszające ryzyko takiego powikłania.

Jak powstaje blaszka miażdżycowa w tętnicy szyjnej?

Rozwój zmiany rozpoczyna uszkodzenie śródbłonka, czyli wyściółki oddzielającej krew od pozostałych warstw ściany tętnicy. Ponieważ uszkodzona wyściółka traci szczelność, cząstki cholesterolu frakcji LDL przenikają do warstwy podśródbłonkowej, gdzie ulegają utlenieniu i wywołują odczyn zapalny. Do ogniska zapalnego napływają monocyty, które po przekształceniu w makrofagi pochłaniają lipidy, a obumierając, pozostawiają rdzeń martwiczy oddzielony od światła naczynia czapą włóknistą.

Blaszka miażdżycowa w tętnicy szyjnej najczęściej rozwija się w okolicy rozwidlenia tętnicy szyjnej wspólnej, gdzie ze względu na zmianę kierunku przepływu krwi śródbłonek jest bardziej narażony na czynniki sprzyjające powstawaniu zmian miażdżycowych. Proces ten przyspieszają m.in. nadciśnienie tętnicze, podwyższone stężenie cholesterolu, palenie tytoniu oraz cukrzyca, dlatego współwystępowanie kilku czynników ryzyka sprzyja szybszemu rozwojowi miażdżycy.

Miażdżyca tętnic szyjnych – objawy poprzedzające udar mózgu

Mimo że blaszka stopniowo ogranicza światło tętnicy szyjnej, koło tętnicze mózgu doprowadza krew także z pozostałych naczyń, dzięki czemu przepływ mózgowy długo pozostaje wystarczający. Z tego powodu objawy neurologiczne związane ze zwężeniem tętnicy szyjnej najczęściej wynikają z zatorowości tętniczej związanej z blaszką miażdżycową lub zakrzepem. W przypadku bardzo nasilonego zwężenia mogą być również związane z niewystarczającym przepływem krwi do mózgu.

Objawy neurologiczne związane ze zwężeniem tętnicy szyjnej zależą zatem od obszaru mózgu lub siatkówki, w którym dochodzi do zaburzenia dopływu krwi, a nie od samej lokalizacji blaszki miażdżycowej. Zator w tętnicy ocznej wywołuje przemijające jednooczne zaniewidzenie, określane jako amaurosis fugax, natomiast zamknięcie gałęzi tętnicy środkowej mózgu prowadzi do niedowładu połowiczego lub zaburzeń mowy. Objawy przemijającego napadu niedokrwiennego (TIA) mogą całkowicie ustąpić, jednak nie należy ich bagatelizować. TIA może być sygnałem zwiększonego ryzyka udaru mózgu i wymaga pilnej oceny lekarskiej oraz odpowiedniej diagnostyki.

Kiedy zwężenie tętnic szyjnych staje się istotne?

Dalsze postępowanie zależy od tego, jaką część światła tętnicy zajmuje blaszka, dlatego opis badania musi zawierać stopień zwężenia wraz ze wskazaniem, w jaki sposób został on ustalony. W badaniu USG Doppler stopień zwężenia ocenia się przede wszystkim na podstawie kryteriów hemodynamicznych, w tym prędkości przepływu krwi, w połączeniu z oceną obrazu morfologicznego naczynia. W zależności od zastosowanych kryteriów diagnostycznych poszczególnym zakresom zwężenia odpowiadają określone wartości parametrów przepływu.

Warto pamiętać, że procentowe określenie stopnia zwężenia zależy od zastosowanej metody pomiaru i przyjętego punktu odniesienia. Dlatego w opisie badania warto wskazać zastosowane kryteria, zwłaszcza jeśli wynik ma być porównywany z wcześniejszymi badaniami.

Objawowe zwężenie tętnicy szyjnej wewnętrznej w zakresie 70–99% jest uznawane za ciężkie i u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów stanowi wskazanie do rozważenia leczenia zabiegowego. W przypadku objawowego zwężenia 50–69% również można rozważyć leczenie zabiegowe, zależnie od indywidualnej sytuacji pacjenta, ryzyka zabiegu i innych czynników klinicznych.

Miażdżyca – diagnostyka w badaniu dupleks dopler naczyń szyjnych

Z przedstawionych zależności wynika, że badanie musi rozstrzygnąć dwie kwestie: stopień zwężenia naczynia oraz budowę samej blaszki. Pierwszą z nich ocenia się przede wszystkim na podstawie parametrów hemodynamicznych, w tym prędkości przepływu krwi, która w miejscu istotnego przewężenia ulega zwiększeniu. Kąt między wiązką ultradźwiękową a kierunkiem przepływu krwi powinien być odpowiednio ustawiony i nie powinien przekraczać 60°. Przy większym kącie rośnie ryzyko błędu pomiarowego, dlatego uzyskany wynik staje się mniej wiarygodny.

Kwestię drugą rozstrzyga ocena echogeniczności, ponieważ niektóre cechy morfologiczne blaszki, m.in. niska echogeniczność, niejednorodna struktura czy nieprawidłowa powierzchnia, mogą wiązać się z większym ryzykiem jej niestabilności i powikłań zakrzepowo-zatorowych. W przypadku ograniczonej oceny zwężenia w USG, np. z powodu nasilonych zwapnień powodujących cień akustyczny, lekarz może zalecić uzupełnienie diagnostyki o angio-TK lub angio-MR, natomiast powtarzalność opisu zapewnia stały zakres pomiarów:
– przebieg oraz drożność tętnic szyjnych wspólnych, wewnętrznych i zewnętrznych,
– lokalizacja, rozległość i echogeniczność zmian w ścianie naczynia,
– prędkości przepływu przed przewężeniem, w jego obrębie oraz w tętnicach kręgowych.

Wyposażenie pracowni a wiarygodność badań naczyniowych

Na jakość badania USG Doppler wpływają zarówno możliwości techniczne ultrasonografu, jak i doświadczenie osoby wykonującej badanie, prawidłowy dobór ustawień oraz stosowanie odpowiedniego protokołu diagnostycznego. W diagnostyce naczyń istotne są m.in. jakość obrazowania w skali szarości, Doppler kolorowy i spektralny oraz możliwość dokładnego pomiaru prędkości przepływu.

Oferta Medinco obejmuje ultrasonografy GE HealthCare przeznaczone do diagnostyki układu sercowo-naczyniowego oraz do obrazowania ogólnego, czyli systemy stosowane również w ocenie naczyń szyjnych. Placówki o mniejszej skali działalności mogą sięgnąć po aparaty przeznaczone dla przychodni, systemy przyłóżkowe typu point of care albo ultrasonografy bezprzewodowe, ponieważ takie wyposażenie odpowiada zakresowi wykonywanych przez nie badań. Ponieważ firma pełni funkcję autoryzowanego dystrybutora i serwisu producenta, użytkownicy mają zapewnione wsparcie techniczne przez cały okres eksploatacji sprzętu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy bezobjawowe zwężenie tętnicy szyjnej wymaga leczenia zabiegowego?

Samo wykrycie bezobjawowego zwężenia tętnicy szyjnej nie oznacza automatycznie konieczności wykonania zabiegu. Podstawą postępowania jest optymalne leczenie czynników ryzyka miażdżycy. U wybranych pacjentów z nasilonym zwężeniem i cechami zwiększonego ryzyka udaru lekarz może jednak rozważyć leczenie zabiegowe.

Postępowanie obejmuje m.in. kontrolę ciśnienia tętniczego, leczenie obniżające stężenie cholesterolu LDL oraz modyfikację stylu życia, w tym zaprzestanie palenia tytoniu. W zależności od sytuacji klinicznej lekarz może również zalecić leczenie przeciwpłytkowe. Zabieg rozważa się przy zwężeniu dużego stopnia, o ile przewidywana korzyść przewyższa ryzyko okołozabiegowe u danego chorego. Ponieważ takiej oceny nie zastępuje pojedynczy wynik badania obrazowego, decyzja należy do zespołu prowadzącego leczenie. Z tego względu badanie kontrolne ma wykazać nie tylko sam stopień zwężenia, lecz również to, czy zmiana narasta.

Od czego zależy dokładność oceny stopnia zwężenia w badaniu doplerowskim?

Ocena stopnia zwężenia w badaniu USG Doppler opiera się m.in. na pomiarze prędkości przepływu krwi, dlatego pomiar powinien zostać wykonany dokładnie w miejscu, w którym przepływ jest najszybszy. Jeżeli sygnał zostanie zarejestrowany przy ścianie naczynia albo za przewężeniem, zmierzona prędkość będzie niższa od rzeczywistej, co może prowadzić do zaniżenia oceny stopnia zwężenia. Znaczenie ma również kąt, pod jakim wiązka pada na naczynie, ponieważ przy kącie zbyt dużym aparat także zaniża prędkość. Od jakości obrazu zależy natomiast to, czy powierzchnia blaszki zostanie oceniona jako gładka albo owrzodziała, a informacja ta uzupełnia wynik liczbowy. Kolejne badania pozostają porównywalne wtedy, gdy prowadzi się je według tego samego protokołu i przy zbliżonych ustawieniach aparatu.